Zcash tí a dáàbò bo máa ń fi owó, àwọn olùránṣẹ́, àti àwọn olùgbàpamọ́ pamọ́. Ìpamọ́ yẹn ni kókó pàtàkì. Ṣùgbọ́n ó gbé ìbéèrè líle kan dìde: tí ẹnikẹ́ni kò bá lè rí inú adágún tí a dáàbòbò, báwo ni ẹnikẹ́ni ṣe lè mọ̀ pé iye ZEC náà pé? Báwo ni a ṣe ń ṣe àyẹ̀wò owó tí a kò lè rí?
Tí kòkòrò bá jẹ́ kí ẹnìkan ṣe owó sínú adágún tí a dáàbò bò, ìkọ̀kọ̀ kan náà tí ó ń dáàbò bo àwọn olùlò olóòótọ́ yóò fi ìkọ̀kọ̀ náà pamọ́. Láìsí ààbò, àìdánilójú yẹn yóò ba ìgbẹ́kẹ̀lé nínú gbogbo ìpèsè náà jẹ́. Ìbòjú tí a fi ń yípo ni ààbò tí ó ń yanjú èyí.
Ronú nípa gbogbo adágún tí a dáàbò bò gẹ́gẹ́ bí yàrá tí ó ní ẹnu ọ̀nà kan ṣoṣo tí a kà. Nígbàkúgbà tí iye owó bá wọ adágún náà láti òde, tàbí tí ó bá fi sílẹ̀ láti lọ sí ibòmíràn, ó máa ń gba ẹnu ọ̀nà kọjá, a sì máa ń kà á ní gbangba. Àwọn ìṣòwò inú yàrá náà máa ń wà ní ìkọ̀kọ̀, ṣùgbọ́n iye owó tí ó wà ní ẹnu ọ̀nà náà hàn sí gbogbo ènìyàn.
Òfin náà rọrùn: adágún kò lè jẹ́ kí ìníyelórí adágún náà pọ̀ ju èyí tí ó ti wọlé lọ. Àwọn nódù kò gbà ohunkóhun tí ó lè gbé ìwọ̀n adágún náà sí ìsàlẹ̀ òdo. Iye tí a gbàgbọ́ pé ó wà nínú adágún náà ni a mọ̀ ní gbogbo ìgbà, nítorí pé àpapọ̀ rẹ̀ nìkan ni ó wọlé tí a kò bá fi kún iye tí ó kù. Iye gbogbo ènìyàn yìí ni yíyípo.
Zcash ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ adágún tí a dáàbò bò ní gbogbo ìtàn rẹ̀, bíi Sprout, Sapling, àti Orchard. Value ń lọ láàrín ẹ̀wọ̀n tí ó hàn gbangba àti àwọn adágún wọ̀nyí, àti nígbà míìrán láàrín àwọn adágún náà fúnra wọn. Turnstile ń wo àwọn ìṣípo wọ̀nyẹn:
Nẹ́tíwọ́ọ̀kì náà ń tọ́pasẹ̀ ìwọ̀n fún gbogbo àkójọ iye owó ní ọ̀nà yìí, títí kan Sprout, Sapling, Orchard, adágún Ironwood tuntun, àti ìwọ̀n àkójọ tí ó hàn gbangba àti tí ó dúró ṣinṣin. Nítorí èyí, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a fi àkójọ náà pamọ́, iye tí ó lè jáde jù ni ohun tí ó wọlé. Kò sí ìfàsẹ́yìn tí ó farasin tí ó lè sá lọ sínú ìṣàn.
Iye owo ti o wa ni ẹnu-ọna nikan ni a le gbẹkẹle nitori gbogbo iṣowo ni a fi agbara mu lati fihan pe o gbe iye otitọ, botilẹjẹpe iye naa funrararẹ wa ni pamọ. Iṣowo ti a daabobo kọọkan n tẹ nọmba otitọ kan jade: iye apapọ ti o gbe sinu tabi jade kuro ninu adagun naa, ti a pe ni iwọntunwọnsi iye rẹ. Iwọntunwọnsi iye rere tumọ si pe owo ti o fi adagun naa silẹ si apa ti o han gbangba, ti odi tumọ si pe owo ti a tẹ sii. Awọn alaye ikọkọ wa ni tiipa, ṣugbọn nọmba apapọ yii jẹ gbangba, ati pe ohun ti iyipo naa ṣe afikun.
Apá tó gbọ́n jùlọ ni bí ìṣòwò kan ṣe fi hàn pé nọ́mbà gbogbo ènìyàn jẹ́ òótọ́ láìsí pé ó fi iye owó ìkọ̀kọ̀ tó wà lẹ́yìn rẹ̀ hàn. Ọ̀nà náà yàtọ̀ síra ní ìbámu pẹ̀lú àpapọ̀, èyí sì ni ẹ̀rọ gidi ti turnstile náà.
Nínú adágún Sprout àtilẹ̀wá, ìṣòwò kọ̀ọ̀kan ń lo JoinSplit. JoinSplit kan ń lo àwọn àkọsílẹ̀ ìpamọ́ méjì ó sì ń ṣẹ̀dá tuntun méjì, ó sì ní àwọn pápá gbangba méjì: vpub_old, iye tí ó wọ inú adágún tí a dáàbò bò láti apá tí ó hàn gbangba, àti vpub_new, iye tí ó fi adágún náà sílẹ̀ padà sí apá tí ó hàn gbangba. Gbogbo JoinSplit gbọ́dọ̀ dọ́gba fúnra rẹ̀, àti ẹ̀rí ìmọ̀ rẹ̀ tí kò ní ìdánilójú pé àwọn ìfisílẹ̀ tí a pamọ́ àti àwọn ìjáde tí a pamọ́ yóò para pọ̀ dáadáa. Ìwọ̀n adágún Sprout's jẹ́ àpapọ̀ gbogbo vpub_old tí ó ń ṣiṣẹ́ láìsí gbogbo vpub_new kọjá ẹ̀wọ̀n náà. Ìdí nìyí tí Sprout fi jẹ́ àpẹẹrẹ tí ó wúlò nígbà tí ó yá: nítorí pé vpub_old ni ọ̀nà kan ṣoṣo tí iye lè gbà wọ inú adágún náà, òfin kan ṣoṣo tí ó bá pa á lè dí adágún náà pa fún rere.
Nínú Sapling, Orchard, àti Ironwood, a fi hàn pé ìwọ̀nba jẹ́ ọ̀nà tó gbọ́n, nípa lílo ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ìdè. Dípò kí gbogbo ìgbésẹ̀ náà lè dọ́gba, gbogbo ìṣòwò náà yóò fi gbogbo iye tí a fi pamọ́ ṣe àdéhùn. Ìdámọ̀ràn iye jẹ́ àpò ìwé tí a fi dì fún nọ́mbà kan, tí a kọ́ pẹ̀lú ìdàmọ̀ràn Pedersen tí ó jọra, tí ó ní ohun ìní pàtàkì kan: a lè fi àwọn àpò ìwé náà kún un kí a sì yọ kúrò láìṣí wọn. Nẹ́tíwọ́ọ̀kì náà ń ṣàkópọ̀ gbogbo àwọn ìdàmọ̀ràn ìtẹ̀síwájú, ó ń yọ gbogbo àwọn ìdàmọ̀ràn ìjáde kúrò, ó sì ń fi àbájáde wé iye àkójọpọ̀ ìṣòwò náà, pápá valueBalance rẹ̀. Ṣáájú ìṣòwò tí àwọn iye tí a fi pamọ́ bá iye gbogbo ènìyàn mu ní tòótọ́, ó lè mú ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ìdè kan tó wúlò wá sórí àwọn ìdàmọ̀ràn àpapọ̀. Tí ẹnìkan bá gbìyànjú láti gbé iye tí ó ju èyí tí wọ́n kéde lọ, àwọn ìdàmọ̀ràn náà kò ní pọ̀, ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ìdè náà kò ní fìdí múlẹ̀, a ó sì kọ̀ ìṣòwò náà sílẹ̀. Ironwood ń lo ìlànà Orchard kan náà, nítorí náà ó ń ṣiṣẹ́ lọ́nà kan náà.
Èyí náà ni ohun tó mú kí ìgbésẹ̀ adágún-àdágún jẹ́ ohun tó ṣeé yẹ̀ wò. Nígbà tí owó bá ń lọ láti adágún-àdágún kan sí òmíràn, fún àpẹẹrẹ láti Orchard sí Ironwood, ìṣòwò náà kò lè fi iye owó náà pamọ́ kúrò nínú ìṣirò owó náà. Adágún-àdágún kọ̀ọ̀kan ní ìwọ̀n iye tirẹ̀ tí ó gbọ́dọ̀ ní ìtẹ́lọ́rùn pẹ̀lú àwọn ẹ̀rí tirẹ̀: Apá Orchard gbọ́dọ̀ fi ìṣàn tí ó báramu hàn nípasẹ̀ ìfọwọ́sowọ́pọ̀ rẹ̀, àti apá Ironwood gbọ́dọ̀ fi ìṣàn tí ó báramu hàn nípasẹ̀ tirẹ̀. Iye tí ó fi adágún-àdágún kan sílẹ̀ àti iye tí ó wọ inú èkejì ni a fi ẹ̀rí hàn lọ́tọ̀ọ̀tọ̀, nítorí náà ìgbésẹ̀ adágún-àdágún jẹ́ àwọn ìkọjá méjì tí ń ṣẹlẹ̀ nínú ìṣòwò kan, ọ̀kan jáde, ọ̀kan nínú, àti méjèèjì ni a kà ní gbangba bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn iye tí ó wà ní ìsàlẹ̀ dúró ní ìkọ̀kọ̀.
Nítorí náà, ìyípadà kì í ṣe ìgbẹ́kẹ̀lé. Gbogbo ìṣòwò ní ìlànà ìṣirò fi ipa àpapọ̀ tirẹ̀ hàn, nẹ́tíwọ́ọ̀kì náà ń ṣàkópọ̀ àwọn ipa àpapọ̀ tí a ti fihàn fún gbogbo adágún, àti òfin ìfohùnṣọ̀kan (ZIP 209) kò gba èyíkéyìí ìdènà tí yóò mú ìwọ́ntúnwọ̀nsí adágún kan jẹ́ odi. Ẹ̀rí ní ìpele ìṣòwò, ìmúṣẹ ní ìpele ẹ̀wọ̀n.
Ìgbá tí a fi ń yípo náà fún Zcash ní nǹkan mẹ́ta lẹ́ẹ̀kan náà.
Àkọ́kọ́, ó pín ewu sí méjì. Àṣìṣe ìkọ̀kọ̀ kan wà nínú adágún náà, nítorí pé ìyípo náà ń dá ìwúlò tí a fi ṣe àdàkọ dúró láti má baà wọ inú ìpèsè tó gbòòrò sí i.
Èkejì, ó jẹ́ kí àwùjọ rí i dájú pé wọ́n ti rí i. Tí wọ́n bá rí àṣìṣe kan lẹ́yìn náà, àkọsílẹ̀ ìyípadà náà yóò fi hàn bóyá ìníyelórí rẹ̀ ju èyí tí ó wà nínú rẹ̀ lọ. Àkọsílẹ̀ mímọ́ jẹ́ ẹ̀rí tó lágbára pé wọn kò lo àwọn ohun tí wọ́n fi ṣe àdàkọ.
Ẹ̀kẹta, ó máa ń pa àwọn ìsanwó inú adágún mọ́ ní ìkọ̀kọ̀ nígbà tí ó ń ṣe gbogbo èyí. Ìṣòwò kọ̀ọ̀kan máa ń tẹ ìṣàn wọn sínú tàbí jáde láti inú adágún kan jáde nìkan, èyí tí ó jẹ́ owó ìsanwó inú adágún kan ṣoṣo. Ìgbésẹ̀ láàárín adágún, bíi láti Orchard sí Ironwood, fi iye tí ó kọjá hàn. Ìṣàyẹ̀wò àti ìpamọ́ wà láàárín ara wọn, èyí tí ó wọ́pọ̀ tí ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn agbára ìdákẹ́jẹ́ẹ́ Zcash's.
Àwòrán ìyípadà kì í ṣe tuntun, a sì ti lò ó ní àwọn àkókò pàtàkì nínú ìtàn Zcash.
Nígbà tí Zcash gbéra láti adágún Sprout àtilẹ̀wá sí adágún Sapling tuntun, adágún náà dáàbò bo ìyípadà náà. Nígbà tó yá, adágún Sprout náà di èyí tí kò ṣeé gbà, èyí sì mú kí àwọn olùlò máa ṣí lọ nígbà tí adágún náà sì ń jẹ́ kí ìṣirò owó náà jẹ́ òótọ́. Ní ọ̀pọ̀ ọdún lẹ́yìn náà, òtítọ́ náà pé kò sí ìníyelórí kankan tí Sprout kò fi sílẹ̀ lọ́nà tí kò tọ́ dúró gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí pé a kò lo ìkọ̀wé ìgbàanì rẹ̀ ní àṣeyọrí.
Irú àwòrán kan náà ló ń dáàbò bo ìrìn àjò láti Orchard sí Ironwood. Ní ọdún 2026, wọ́n rí àṣìṣe ìlera kan tí wọ́n sì tún un ṣe nínú ètò ìdánilójú Orchard. Kò sí ẹ̀rí pé wọ́n ti lò ó rí, ṣùgbọ́n nítorí pé iṣẹ́ ààbò jẹ́ ti ara ẹni, ìdánilójú kò ṣeé ṣe. Ìdáhùn náà ni láti di adágún Orchard àtijọ́ náà mú kí gbogbo ènìyàn kó owó wọn lọ sí Ironwood, adágún tuntun kan nípa lílo ìlànà tí a ti ṣàtúnṣe. Fífipá mú owó kọjá adágún náà túmọ̀ sí pé èyíkéyìí owó èké tí a fi sílẹ̀ kò lè tẹ̀lé e, nígbà tí ìrìn àjò bá parí, ẹnikẹ́ni lè jẹ́rìí sí i pé ìpèsè ààbò náà dára.
Títìlì náà mú kí ó ṣeé ṣe láti fi adágún àtijọ́ kan sílẹ̀ láìsí ewu, ní ọ̀nà kan ṣoṣo, láìsí ìforúkọsílẹ̀ ìpèsè. Ọgbọ́n tí ó wà níbẹ̀ ni láti ti ẹnu ọ̀nà náà kí o sì fi ọ̀nà tí ó ṣí sílẹ̀ sílẹ̀.
Sprout ni àpẹẹrẹ tó ṣe kedere jùlọ. Láti dín in kù, ZIP 211 fi òfin ìfohùnṣọ̀kan kan kún un: láti ibi gíga ìṣiṣẹ́ rẹ̀, pápá vpub_old ti gbogbo JoinSplit gbọ́dọ̀ jẹ́ òdo. Níwọ́n ìgbà tí vpub_old ni ọ̀nà kan ṣoṣo tí iye lè gbà wọ Sprout, fífipá mú un sí òdo túmọ̀ sí pé kò sí iye tuntun tí ó lè wọlé mọ́, nígbà tí iye náà ṣì lè ṣàn sí apá tí ó ṣe kedere tàbí síwájú sí Sapling. Adágún náà di ọ̀nà kan ṣoṣo. Ó lè ṣàn nìkan, kò lè kún. Ìyípadà náà ń kà ní gbogbo ìgbà, nítorí náà ìwọ̀n náà lè dínkù bí owó bá ti ń lọ ṣùgbọ́n kò lè dìde, kò sì lè lọ sí òdìkejì láé.
Ìrìnàjò Orchard sí Ironwood lo èrò kan náà. Ní àtúnṣe NU6.3, a ti ti adágún Orchard pa fún àwọn ìṣàn tuntun, a sì darí àwọn àpò owó láti fi owó Orchard ránṣẹ́ sí adágún Ironwood tuntun. Orchard di adágún ọ̀nà kan ṣoṣo tí ó lè ṣófo nìkan. Nítorí pé gbogbo ọ̀nà ìjáde jẹ́ ìkọjá tí a gbọ́dọ̀ fihàn, èyíkéyìí ìníyelórí èké tí a fi sílẹ̀ ní Orchard kò lè fi ìdákẹ́jẹ́ẹ́ tẹ̀lé owó òtítọ́ jáde. Ó wà nínú adágún kan tí ó ń ṣàn omi nìkan tí a sì ń wò ní ẹnu ọ̀nà. Bí àkókò ti ń lọ, èyí ń darí adágún àtijọ́ sí òfo ó sì ń jẹ́ kí ẹnikẹ́ni jẹ́rìí sí i pé iye tí ó jáde kò ju iye tí ó wọlé lọ ní tòótọ́.
Ìdí nìyí tí turnstile náà fi ṣe pàtàkì ju ìṣirò lásán lọ. Ó jẹ́ ọ̀nà tí ó ń jẹ́ kí Zcash sọ adágún tí a dáàbò bo di aláìlágbára, yálà láti dín ìṣòro kù bíi ti Sprout, tàbí láti padà bọ̀ sípò láti inú kòkòrò tí a ṣàwárí bíi ti Orchard, nígbà tí ó ń pa ìdánilójú gbogbogbòò, tí ó ṣeé fihàn mọ́ nípa ìpèsè náà.