Loading...
Usoro isiokwu: Zcash site na Ụkpụrụ Mbụ . Edemede 0 . Arịlịka Ndị e dere ya maka ha: ndị mbido kpamkpam. Ọ dịghị cryptography, ọ dịghị ndabere blockchain, ọ dịghịkwa mgbakọ na mwepụ a na-atụ anya. Ihe ị ga-enwe mgbe ị gụchara: nghọta ziri ezi banyere otu Zcash si ezo onye kwụrụ onye ụhwọ, na ego ole, ma ka na-ekwe ka ụwa dum nyochaa na e mepụtaghị ego ụgha ma ọ bụ mefuo ego ugboro abụọ.
Edemede ọ bụla na-esote n’usoro isiokwu a ga-elekwasị anya n’otu akụkụ nke igwe ị na-achọ ịmata ugbu a. Ya mere, ọ bụrụ na okwu ọ bụla ebe a dị ka a kọwaghị ya nke ọma, ọ dị mma. Nke ahụ bụ nkwa na anyị ga-alọghachi wee kọwaa ya nke ọma.
Chegodị na a kpọgidere nkọwa akaụntụ ụlọ akụ gị n’ahụ mgbidi n’etiti obodo. Ruo mgbe ebighị ebi. Onye ọ bụla (onye nwe ụlọ gị, onye were gị n’ọrụ, onye ọbịa, onye nwere ike were gị n’ọrụ n’ọdịnihu, gọọmenti) nwere ike ịgụ ụgwọ ụlọ ọ bụla, ụgwọ ọgwụ ọ bụla, onyinye ọ bụla, kọfị ọ bụla, ma chọpụta kpọmkwem onye ị zigara ego na onye zigara gị ego.
Nke ahụ abụghị atụmanya dystopia. Nke ahụ bụ ihe dịka otu Bitcoin si arụ ọrụ.
A na-akpọkarị Bitcoin “enweghị aha,” mana ọ bụghị. Ọ bụ pseudonymous: aha gị anọghị na ledger, mana Azụmahia [transaction] ọ bụla, ego ole, na njikọ dị n’etiti adreesị bụ ihe ọha na eze ma na-adịgide adịgide. Mpaghara dum nke “chain analysis” dị iji wepụ aha nzuzo ahụ dị ntakịrị ma jikọta adreesị na ndị mmadụ n’ezie. Ozugbo ejikọtara otu n’ime adreesị gị na gị, akụkọ ego gị na-emeghe.
Zcash wuru iji zaa ajụjụ siri ike nke na-adị ka ọ dị mfe:
Ànyị nwere ike inwe ego nzuzo kpamkpam, nke na-ezo onye zitere ya, onye natara ya, na ego ole, ma ka na-ekwe ka onye ọ bụla nyochaa na a gbasoro iwu?
Ebumnuche abụọ ahụ na-emegide ibe ha. Ledger ọha bụ ihe a pụrụ nyochaa n’ihi na onye ọ bụla na-ahụ ya. Nzuzo [privacy] pụtara na ọ dịghị onye pụrụ ịhụ ya. Ya mere, kedu ka ọha si enyocha ihe a naghị ekwe ka ha lee?
Idozi mgbagwoju anya ahụ bụ akụkọ dum nke usoro isiokwu a. Ka anyị malite.
Tupu ihe ọ bụla ọzọ, ka anyị doo otu nghọtahie a na-ahụkarị anya: Zcash abụghị “mkpụrụ ego nzuzo.” Ọ bụ mkpụrụ ego na-enye Nzuzo dịka nhọrọ. Ọ malitere ndụ ya dịka fork nke Bitcoin, ma nwee usoro abụọ na-agakọ n’otu blockchain.
| Ụwa Oha | Ụwa nke e chebere echebe | |
|---|---|---|
| Nzuzo | Ọha, dịka Bitcoin | Nzuzo |
| Adreesị na-amalite na | t... | z... ma ọ bụ u... |
| Onye zitere / onye natara / ego ole | Onye ọ bụla na-ahụ | Onye ọ bụla anaghị ahụ |
| Teknụzụ ndabere | Ledger ọha ụdị Bitcoin | Cryptographic commitments + zero-knowledge proofs |
Ego pụrụ ọbụna ịgafe ókè dị n’etiti ha: ịkwaga ego banyere ụwa nke e chebere echebe a na-akpọ shielding, ịkwaga ha pụta azụ a na-akpọkwa deshielding.
Ụwa Oha bụ “Bitcoin nke ị maralarị ihe gbasara ya.” Ọ bụ ụwa nke e chebere echebe nwere cryptography niile mara mma, ọ bụkwa naanị ụwa usoro isiokwu a gbasara.
Nke a bụ otu onyonyo uche ị ga-eburu n’isiokwu a niile. Anyị ga-alaghachi na ya ugboro ugboro.
Were ya na e nwere otu nnukwu bọọdụ ọkwa ọha nke onye ọ bụla n’ụwa na-ahụ oge niile.
Inweta ego pụtara na mmadụ kpọgidere envelopu e mechiri emechi, nke a na-apụghị ịhụ ihe dị n’ime ya n’elu bọọdụ ahụ. N’ime envelopu ahụ bụ ego ole o nwere na ihe nzuzo naanị onye nnata nwere ike ịgụ, n’ihi na e ji igodo nke onye nnata mechie envelopu ahụ. Ụwa dum na-ahụ na envelopu apụtala. Ọ dịghị onye ma e wezụga onye nwe ya pụrụ ịhụ ihe dị n’ime.
Bọọdụ ahụ na-eto naanị. A dịghị adọkasị ma ọ bụ hichapụ envelopu. A na-akpọgide ndị ọhụrụ n’elu, ruo mgbe ebighị ebi.
Imefu ego pụtara ịbanye n’azụ ákwà mgbochi, gosi na “Enwere m otu n’ime envelopu a na-emefubeghị n’elu bọọdụ a, ekwekwara m ka m mepee ya”, wee tụba token efu pụrụ iche n’ime akpa ọha nke “emefuru,” ma kpọgide envelopu ọhụrụ maka onye ị na-akwụ ụhwọ.
Emume ahụ nta (kpọgide token efu, kpọgide envelopu ọhụrụ, ihe niile si n’azụ ákwà mgbochi) bụ ịkwụ ụhwọ Zcash. Ihe ọ bụla ọzọ bụ nkọwa.
Ugbu a ka anyị nye ihe ndị ahụ aha ha n’ezie.
Okwu ise ndị a bụ okwu nile gbasara Zcash nke e chebere echebe. Mụta ha dịka akụkọ, ọ bụghị dịka akwụkwọ nkọwa okwu, ha ga-anọrịrị gị n’uche.
| N’akụkọ ahụ | Okwu Zcash n’ezie | Ihe ọ bụ n’ezie |
|---|---|---|
| Ihe dị n’ime envelopu (ego ole + onye nwe + ihe nzuzo) | Note | “Mkpụrụ ego” nkeonwe: akụkụ uru nke mmadụ nwere |
| Envelopu e mechiri emechi, nke a na-apụghị ịhụ ihe dị n’ime ya n’elu bọọdụ | Note commitment | Akara nzuzo na-egosi na envelopu dị ebe ahụ ma na-ezo ihe dị n’ime |
| Bọọdụ ọkwa ahụ n’onwe ya | Note commitment tree | Ndekọ nke na-anabata naanị mgbakwunye nke note ọ bụla e mepụtara |
| Token efu n’akpa “emefuru” | Nullifier | Akara pụrụ iche nke pụtara “a mefuola note a ugbu a” |
| Ime anwansi “n’azụ ákwà mgbochi” | Zero-knowledge proof | Proof na imefu ego ahụ dum ziri ezi, na-ekpugheghị nke ọ bụla n’ime ya |
Ọ bụrụ na ị naghị echeta ihe ọzọ n’isiokwu a, cheta tebụl a. Ihe niile na-esote bụ naanị ihe mere eji akpụzi akụkụ ọ bụla otú ahụ.
Nke a bụ akụkụ ọtụtụ nkọwa na-awụli, ma ọ bụ kpọmkwem akụkụ na-ekewa “A mụtala ụfọdụ okwu n’isi” na “Aghọtara m nhazi ahụ.” Nke ọ bụla n’ime akụkụ ise a dị iji dozie otu nsogbu kpọmkwem.
Envelopu nkịtị nwere ike iji uzuoku meghee. Cryptographic note commitment enweghị ike. Chee ya dịka envelopu a mechiri n’ụzọ anwansi, nke ihe ọ bụla anaghị apụta ìhè, nwere ike abụọ pụrụ iche:
Kedu ka akara mechiri emechi ga-esi mee ihe abụọ ahụ n’otu oge? Nke ahụ bụ ajụjụ dị adị ma nwee azịza. Ọ bụ isiokwu Edemede 3 (commitments). Maka ugbu a, nabata envelopu ahụ dịka anwansi ma gaa n’ihu.
Mgbe ị na-emefu note, ị na-ebipụta nullifier ya, ya bụ “token efu.” A na-agbakọ token a site na note ahụ n’onwe ya na igodo nzuzo gị. Usoro ahụ na-eweta njirimara atọ n’otu oge, nke ọ bụla dịkwa mkpa:
Njirimara nke atọ ahụ bụ obi Nzuzo Zcash, o kwesịkwara inwe ngalaba nke ya n’okpuru.
Ihe niile na-eme n’azụ ákwà mgbochi, ihe ị na-enye ụwa emechaa bụ zero-knowledge proof, ụdị asambodo a na-apụghị ịgha ụgha. Ọ na-agba akaebe nwayọọ nwayọọ maka ihe ndị a niile n’otu oge:
Ọrụ ebube bụ na proof ahụ anaghị ekpughe nke ọ bụla n’ime eziokwu ndị ahụ. Ọ bụghị ego ole, ọ bụghị adreesị, ọ bụghịkwa envelopu nke a na-ekwu maka ya. Ọ na-eme ka i kweta naanị na nkwupụta ọ bụla dị n’elu bụ eziokwu. Otu nke ahụ si kwe omume bụ Edemede 5 (zero-knowledge proofs), njedebe dị elu nke usoro isiokwu a.
A na-amụ note, ọ na-adị ndụ n’elu bọọdụ, n’ikpeazụ ọ na-anwụ, na nke dị mkpa bụ na ọmụmụ ya na ọnwụ ya enweghị njikọ n’anya onye ọ bụla na-ele.
Ka anyị lee ka Alice si kwụọ Bob, ebe a kpọrọ nzọụkwụ ọ bụla ọha na nkeonwe aha.
Rịba ama enweghị nhata na-eme ka Nzuzo rụọ ọrụ:
Olee otú Bob si amata na a kwụọla ya? E ji igodo ya zoo note ya. Ọ na-enyocha bọọdụ ahụ mgbe niile, naanị envelopu ya na-emeghere ya, dịka inwe otu igodo dabara n’otu ụdị mkpọchi. Ngwaọrụ dị n’azụ nke a bụ viewing keys, isiokwu a ga-atụle mgbe e mesịrị.
| Eziokwu banyere ịkwụ ụhgwọ | Ọha na-ahụ ya? |
|---|---|
| Na Azụmahia nke e chebere echebe mere | Ee |
| Na ọ gbasoro iwu niile (enweghị ịgha ụgha, enweghị imefu ugboro abụọ) | Ee (site na proof) |
| Onye zitere ego | Ezoro ezo |
| Onye natara ya | Ezoro ezo |
| Ego ole ezitere | Ezoro ezo |
| Note nke mbụ e mefuru | Ezoro ezo |
Nke a bụ idozi mgbagwoju anya sitere na Ngalaba 1. Ọha na-enyocha iwu, ọ bụghị ihe dị n’ime. Nnyocha na Nzuzo akwụsịla ịlụ ọgụ, n’ihi na zero-knowledge proof na-enye gị ohere ilele nke mbụ na-emetụghị nke ikpeazụ aka.
Ọ bụrụ na ị ghọta otu echiche a, ị ghọtara ihe mere Zcash ji bụrụ nkeonwe. Gụọ ya nwayọọ.
Ya mere, onye na-ekiri n’èzí na-ahụ envelopu na-apụta n’usoro na token efu na-apụta n’usoro, mana ọ pụghị ijikọ ha ọnụ. Ọ pụghị ikwu na “token efu a tụbara taa dabara na envelopu a kpọgidere n’ọnwa Maachị gara aga.” Njikọ ahụ dị naanị n’ihe nzuzo onye nwe note maara, zero-knowledge proof na-ekwenyekwa na njikọ ahụ ziri ezi na-ekpugheghị ya.
Njikọ e bipụrụ ahụ bụ ihe ụlọ ọrụ chain-analysis na-erite uru na ya na Bitcoin, na ihe Zcash kpachaara anya bepụ.
Nwale nghọta gị: Ọ bụrụ na a na-agbakọ nullifier naanị site na note (na-enweghị igodo nzuzo), olee nke n’ime njirimara atọ dị na Ngalaba 5 ga-emebi, gịnịkwa mere nke ahụ ga-eji bibie Nzuzo nwayọọ nwayọọ? (Azịza dị na njedebe.)
Nke a bụ onyonyo uche, ọ bụghị spec. Iji mee ka ọ dị mfe maka ndị mbido, anyị mere ka ụfọdụ ihe dị adị dị mfe nwayọọ: Zcash enweela nhazi echebere echebe ọtụtụ (Sprout, emesịa Sapling, ugbu a Orchard); Azụmahia n’ezie nwere ike imefu ma mepụta ọtụtụ note n’otu oge; “bọọdụ” ahụ bụ n’ụzọ teknụzụ otu ụdị tree kpọmkwem, ọ bụghị bọọdụ a na-akpọgide ihe n’ezie; a na-eme ka nhata uru dịgide site na ụfọdụ ndekọta cryptographic ọzọ. Ọ dịghị otu n’ime nkọwa ndị ahụ gbanwere akụkọ ị mụtara ugbu a; ha na-eme ka ọ dokwuo anya. Anyị ga-eweghachi izi ezi ahụ, otu edemede n’otu oge, ma kọwaa nke ọma oge ọ bụla anyị mere ya.
Ezi ọdịnaya nkuzi na-enweta ntụkwasị obi site n’ikwu ihe ọ hapụrụ. Ngalaba a bụ nkwa ahụ.
“We’ll come back to this” ọ bụla dị n’elu bụ eriri. Nke a bụ ebe a na-ekechi nke ọ bụla:
| Njikọ fọdụrụ n’isiokwu a | Ebe a na-edozi ya |
|---|---|
| Olee ka envelopu e mechiri emechi ga-esi zoo ihe ma bụrụkwa nke a na-apụghị ịgha ụgha? | Edemede 3: commitments |
| Ebee ka igodo na usoro nzuzo si abịa? | Edemede 1 & 2: fields na curves |
| Gịnị bụ “bọọdụ” ahụ, kpọmkwem? | Edemede 4: Merkle trees |
| Olee ka ị ga-esi gosi ihe ma ghara ikpughe ihe ọ bụla? | Edemede 5: zero-knowledge proofs |
| Olee ka akụkụ ise niile si ejikọ ọnụ na Zcash n’ezie? | Edemede 6: protocol nke e chebere echebe |
Ugbu a ị jidere maapụ ahụ. Usoro isiokwu ndị ọzọ ga-emeju ya.
| Okwu | Nkọwa dị mfe n’asụsụ Bekee |
|---|---|
| Note | Otu uru nkeonwe, ihe Zcash ji dochie mkpụrụ ego ma ọ bụ akwụkwọ ego |
| Note commitment | Akara nzuzo na-egosi na note dị adị na-ekpugheghị ya |
| Note commitment tree | Ndekọ ọha nke na-anabata naanị mgbakwunye nke note commitment niile |
| Nullifier | Akara “emefuru” pụrụ iche a na-ebipụta mgbe a na-eji note, na-egbochi imefu ugboro abụọ |
| Zero-knowledge proof | Proof na nkwupụta bụ eziokwu ma na-ekpugheghị ihe ọ bụla karịrị eziokwu ya |
| Shielding / deshielding | Ịkwaga ego banye / pụta n’ụwa nkeonwe e chebere echebe |
| Viewing Key | Igodo na-ekwe ka onye nwe chọpụta ma gụọ note ezigara ya |
Zcash ọ na-abụ nkeonwe mgbe niile?
Mba. Nzuzo metụtara ụwa nke e chebere echebe (adreesị z.../u...). Azụmahia Oha (t...) bụ nke ọha, dịka Bitcoin.
Ọ bụrụ na e zoro ihe niile, gịnị na-egbochi mmadụ ibipụta ego n’efu? Zero-knowledge proof. Ọ na-eme ka mgbakọ na mwepụ manye ihe mmepụta Azụmahia ọ bụla ka ezigbo ihe nbata a na-emefubeghị kwado ha, mgbe ọ na-edobe ego ole ahụ na nzuzo.
Enwere ike imefu otu note ugboro abụọ? Mba. Imefu note na-ebipụta nullifier ya; mgbalị nke abụọ ga-ebipụta otu nullifier ahụ, nke dịlarị n’ime akpa “emefuru,” ya mere netwọk jụrụ ya.
Ndị nọ n’èzí hà pụrụ ijikọ onye zitere ya na onye natara ya? Mba. Ọ dịghị onye na-enweghị ihe nzuzo onye nwe maara nwere ike ijikọ commitment (ọmụmụ note) na nullifier (ọnwụ note).
Ọ bụrụ na a na-agbakọ nullifier naanị site na note, na-enweghị igodo nzuzo, mgbe ahụ onye ọ bụla ga-enwe ike ịgbakọọ ya, nke ga-emebi njirimara #1 (naanị onye nwe nwere ike imefu). Nke ka njọ, nullifier ga-adịzi mfe isi n’ihe ọha maara banyere note nweta, nke pụrụ ikwe ka ndị na-ekiri jikọọ nullifier ahụ azụ na commitment ya, mebie njirimara #3 ma bibie Nzuzo nke usoro ahụ dum nwayọọ nwayọọ. Igodo nzuzo bụ ihe na-eme token efu ahụ ka ọ bụrụ ma nke gị naanị ma Ihe na-apughi ijikọ ọnụ.
Edemede 1 . Finite fields: usoro ọnụọgụ pụrụ iche ma mara mma ebe mgbakọ na mwepụ “na-agbagharị azụ,” na ihe mere akụkụ cryptography ọ bụla n’usoro isiokwu a ji biri ebe ahụ. Anyị ga-amalite, dịka mgbe niile, site na nghọta, na-enweghị fomula ruo mgbe ha dị mkpa.
Akụkụ nke usoro isiokwu Zcash site na Ụkpụrụ Mbụ maka ZecHub. Ikikere CC BY-SA 4.0.