Egbe la, xɔxɔe be nàkpɔ ame si social network ƒe ɖoɖo mekpɔ o. Wozu be ame geɖe lɔ̃ wo, elabena wozɔna bɔbɔe eye wotsɔna kabakaba kple ŋusẽ ƒoa gbeɖeɖe.
Le gbɔgbɔ me la, esia ƒe bɔbɔe hã wɔ be mí, abe zazãlawo ene, mímeɖe ŋku le nyadzɔdzɔ si social media ƒe platformwo ƒoa tso mí ŋu kple nu si woate ŋu awɔ kpli o, alo nu si ame etɔ̃ vɔ̃ aɖe ate ŋu awɔ ne wòkpɔ mɔ ge ɖe eme.
Azɔ la, míagblɔ nyadzɔdzɔ si platform siawo ƒoa tso mí ŋu, nu si wowɔ kpli, kple nu ka ta esia ate ŋu azu afɔku na mí ƒe ɣaɣla [privacy] kple, ɖewohĩ, míƒe ame ŋutɔ alo ƒome ƒe dedienɔnɔ.
Ele be míadzi gɔme kple Discord elabena enye gbeɖeɖe ƒe app si mízãna "le aƒeme."
Discord ɖe vi na kpekpeɖeŋu be nàkpɔ community gã aɖe le nya vovovowo ŋu, ke boŋ wòwɔ vodada abe bubu geɖe ene le míƒe ame ŋutɔ ƒe nyadzɔdzɔ ƒe vi kpɔkpɔ me.
Le eƒe ɣaɣla ƒe ɖoɖo nu la, Discord ƒoa nyadzɔdzɔ siawo tso mí ŋu:
Wometsɔa wò video alo wò live stream ƒe video ɖea anyi o, ke woɖe mɔ ɖi be woatrɔ ŋuɖoɖo sia le ŋgɔ.
Wofɔa nyadzɔdzɔ aɖewo hã le wo ŋutɔ ƒe mɔ nu, abe IP address si dzi nèle kadom, browser si nèzãna, kple wò operating system ene.
Nu geɖe si wowɔ kple míƒe nyadzɔdzɔ la, ame ate ŋu akpɔ be wòle eteƒe, abe zazãla ƒe nɔnɔ nyui wɔwɔ, nɔnɔ si wotu ɖe ame ƒe hiãhiã ŋu ƒe nana, kple community ƒe sewo ƒe dzadzra ene. Ke hã, woate ŋu azã wò nyadzɔdzɔ be woado woƒe subɔsubɔwo ɖe ŋgɔ, eye woate ŋu ama eƒe aƒe aɖe na ame etɔ̃wo be woado woƒe subɔsubɔwo ɖe ŋgɔ alo woakpɔ company la ƒe tsitsi ɖa.
Wogblɔ hã be woate ŋu azã nyadzɔdzɔ la be woana wo authority siawo katã si ate ŋu abiae to court ƒe se aɖe dzi.
Abe Discord ene la, Twitter hã ɖona nyadzɔdzɔ geɖe ɖe eƒe serverwo dzi. Ekpɔa direct messagewo, ame siwo nèkplɔna, kple ame siwo kplɔ wò nàwɔ nu kpli hã (post siwo wòɖoa ɖe asi, nu siwo nèlɔ̃), eye le nyateƒe me la, woƒe ɖoɖowo sɔ gbeɖeka, kple wò nyadzɔdzɔ mamama na ame etɔ̃wo kple authoritywo.
Meta ƒe appwo ƒe ha, si me Facebook, Instagram, kple Threads le fifia, yi ɖe ŋgɔ wu, elabena lista si me nyadzɔdzɔ si nàna wo le la ŋu kekeake be ame mate ŋu aɖe eƒe nyawo katã ɖe eme o. Eme le wò postwo katã, kple gbe ƒe didienuwo, foto siwo nèɖe kple wò device ƒe "camera" dɔwɔwɔ alo eƒe gallery, ad siwo nèkpɔna, ɣeyiɣi si nèzãna kple wo kpɔkpɔ, eye va se ɖe esiwo nètsɔa ɖe aga o. Eme le metadata tso wò messagewo me, abe teƒe, ŋkeke, gaƒoƒo, kple device ene. Eme le ɣeyiɣi si nèzãna le app la ƒe dɔwɔwɔ vovovowo katã ŋu hã, eye ne se mele wò ƒom o la, wò subɔsubɔ ƒe xɔsewo, filosofia ƒe xɔsewo, ame siwo nèlɔ̃na kple wò sex ƒe ɖoɖo, eye va se ɖe union ƒe habɔbɔ me nɔnɔ.
Ke woɖo ŋgɔ wu, to woƒe Pixel si amewo de ŋkɔ na la dzi, Meta ate ŋu anya nu si nèwɔ le Facebook ƒe gota: website siwo nèyina, ɣeyiɣi si nèzãna le wo dzi, fefe siwo nèle fiam, nu siwo nèflea, eye va se ɖe nyadzɔdzɔ siwo sɔ abe wò sukukpɔkpɔ ƒe level ene. Eye hã, nyadzɔdzɔ siwo ku ɖe wò device ƒe teknik me, abe IP address, operating system, browser, kple bubuwo ene, ne wòɖo ɖe Facebook me alo mèɖo ɖe eme o.
"Menye nu aɖeke si matso ɖeɖe" nye nya si amewo gblɔna tsã be woagblẽ nyadzɔdzɔ sia katã ƒe vevi si platform siawo ƒoa tso mí ŋu la. Ke hã, ne nu si nèle wɔm mele se vɔ̃ o la, nyateƒeɖeɖe nyuiwo li be nàxɔ nublanui na nu si company siawo nya tso wò ŋu.
Political activist aɖe ate ŋu akpɔ veve gã ne organization sesẽ aɖe si wòtsɔa eɖokui ɖe anyi tsɔa nu si wòwɔna be enye "nu vɔ̃" eye wobia nyadzɔdzɔ tso ame sia ŋu le company siawo dometɔ aɖe gbɔ, si woana kplɔkplɔ manɔmee.
Aƒeɖeɖe kɔkɔewo hã li si me wò ame ŋutɔ ƒe nyadzɔdzɔ ate ŋu ayi amedzrowo, companywo, alo hackerwo ƒe asi me, siwo ate ŋu azãa e na nu vɔ̃, abe ame ƒe identity fiafiam, mɔ kpɔkpɔ ɖe wò accountwo me, ad si womebia o ƒoƒo, wò vavã, alo wò ɖoɖowɔwɔ ene.
Nenema ke, nàte ŋu aɖe asi le wò nyadzɔdzɔ ŋu. Ðewohĩ mànya ale si wò nyadzɔdzɔ le ɖoɖe, wɔwɔ, alo mamam na ame etɔ̃wo, alo màte ŋu atutu alo atrɔe ne wò trɔ wò susu. Esia hã ate ŋu atsɔ afɔku ava wò dzi ne service provider si nèxɔ dzi se le eŋu la meɣlã wò nyadzɔdzɔ nyuie o le mɔ si sɔ o.
Togbɔ be womeɖe ŋkɔ na wo abe bubu siwo ŋu amewo nya geɖe ene o la, mɔ bubuwo li na social network siwo ŋu amewo nya geɖe la ƒe akpa gã aɖe. Míakpɔ wo dometɔ aɖewo:
Matrix nye mɔ bubu si sɔ ɖe Discord kple Telegram ŋu wu, eye wòma woƒe dɔwɔwɔ geɖewo le, ke wòtsɔ ɣaɣla ƒe nyuieɖoɖowo kpe ɖe eŋu abe end-to-end encryption, data ƒe dzidzedze mekpɔkpɔ, kple eƒe code ƒe open source nɔnɔ ene. Enye ablɔɖe blibo ne wòɖo ŋku be yé nàwɔ wò ŋutɔ ƒe server, togbɔ be ɖewohĩ wòadi be yeaxe ga na server si wotu ɖe esia ta le internet dzi alo wòatsɔ kpekpeɖeŋu na project la. Ewɔa dɔ le platform vovovowo dzi eye wòna mɔ be woaɖo eɖokui kple Discord, Telegram, kple app siwo ŋu amewo nya geɖe bubuwo hã.
Enye mɔ bubu si ŋu amewo nya geɖe na Twitter, togbɔ be menye ɖeka pɛe o. Mastodon ƒe tɔxɛ nye be wòle ha nuɖo agni [decentralized], si fia be ame sia ame alo organization sia organization si di la ate ŋu adze eƒe instance alo "server" ŋu na ame siwo ƒe hiãhiã alo nɔnɔ sɔ, ke woate ŋu awɔ nu kple instance siwo le wo ŋutɔ ƒe mɔ nu.
Le Mastodon me la, administrator sia administrator dea eƒe sewo, eye elabena wometsɔa nyadzɔdzɔ wɔa asitsɔdzi o la, wometsɔa nyadzɔdzɔ geɖe tso woƒe zazãlawo, amewo ƒe ƒome kple nɔnɔ, alo woƒe lɔlɔnuwo ŋu o, eye womemana e na ame etɔ̃wo o.
Le gbɔgbɔ me la, wometsɔa end-to-end encryption dea woƒe messagewo me o, si nye nu si wòle be nàɖe ŋku ɖe eŋu.
Wogblɔe ɖe míƒe messaging clients ƒe wiki me, Signal nye mɔ bubu si eƒe ɣaɣla kple dedienɔnɔ nyo wu na Telegram kple WhatsApp, eye wòma dɔwɔwɔ nyuitɔ kple dzidzɔnu geɖewo